MAŁE PIWO WIELKI PROBLEM- CZYLI O NEGATYWNYM WPŁYWIE ALKOHOLU NA SPRAWNOŚĆ KIEROWCY

Kierowcy po użyciu alkoholu to na Polskich drogach prawdziwy problem. Zaostrzenie przepisów odnośnie kierowców, którzy kierują po alkoholu, to nie przypadek. Lekarze medycyny pracy, na podstawie kolejek do badania, mogliby powiedzieć, że jest to epidemia. Statystyki policyjne pokazują, że jest to problem a prawo mówi, ze jest to przestępstwo! Kierowcy, którzy spożywają alkohol nawet się do tego przyznają. Nie wstyd się im wstydzić. Przecież to świadczy o niedojrzałości społecznej! Tłumacza się, „Ale ja tylko jedno piwo”, obwiniają o to funkcjonariusza, który go zatrzymał, bo teraz spotkała go kara, zabrali Panu prawo jazdy i ma problem. Właściwie, to mógłby być wdzięczny policji, że taka sielanka nie skończyła się tragedią. Zdarza się, że osoby, które prowadziły pojazd silnikowy po spożyciu alkoholu, skierowane na badanie tłumaczą, że „każdemu się zdarza popełnić błąd”. Owszem, ale czasami błędu nie da się cofnąć. Dobrze o tym wiedzą osoby, których bliscy zginęli w wypadku, spowodowanym przez pijanego kierowcę. Jak trafić do kierowców, którzy piją za kierownicą? Jest ciężko. Zazwyczaj bagatelizują sprawę. Dopiero pytanie, „Co by Pan zrobił, gdyby to Twój bliski zginał pod kołami kierowcy upojonego alkoholem?” To ich rusza! Ale czy powstrzymuje przed piciem?

Pijani kierowcy to nie rzadkość. To żenująca rzeczywistość.  Raport z badań socjologicznych pokazuje, że jazdę samochodem po alkoholu częściej deklarują kierowcy z przebiegiem powyżej 10 tys. km rocznie (33%), niż kierowcy z mniejszym przebiegiem (22%). Spożywanie alkoholu przed jazdą lub w jej trakcie częściej zdarza się kierowcom zawodowym (35%) niż kierowcom wykorzystującym samochód do celów prywatnych (23%).  Co czwarty kierowca w okresie ostatnich trzech lat siadał za kierownicą po spożyciu alkoholu – 26%. Aż 13% kierowców stwierdziło, że spożywanie alkoholu bezpośrednio przed jazdą samochodem zdarzyło się im kilka razy1. Tak wiec faktem jest, iż problem alkoholu za kierownicą jest poważny i nie należy go ignorować.

 

Ze statystyk wynika, że:

Po alkoholu zdarza się najczęściej prowadzić samochód kierowcom1:

w wieku 25 – 44 lat (36%)

w wieku do 24 lat (25%)

w wieku 45 – 59 lat (22% )

powyżej 59 lat (18%)

 

 Zwyczaj siadania „za kółkiem” po spożyciu alkoholu częściej występuje u osób1:

- z wykształceniem podstawowym i zasadniczym (37%)

- z wykształceniem średnim (25%)

- wyższym (26%).

 

Przepisy w Polsce stanowią, że maksymalne dopuszczalne stężenie alkoholu we krwi czy w wydychanym powietrzu wynosi do 0,2 promile (0,1 mg/dcm3). Kierowanie pojazdami przy zawartości alkoholu od 0,2 do 0,5 promila (0,1 do 0,25 mg/dcm3 ) jest wykroczeniem określonym w artykule 87§ 1 i 2 Ustawy Kodeksu wykroczeń, a powyżej tej dawki – jest przestępstwem określonym w artykule 178§ 1 i 2 Kodeksu karnego7.

 

Wg policyjnych statystyk w roku 2012 nietrzeźwi kierowcy spowodowali 2 336 wypadków, w których zginęło 306 osób, a 3 125 osób zostało rannych.

W grupie nietrzeźwych największe zagrożenie bezpieczeństwa stanowili kierowcy samochodów osobowych, gdyż spowodowali 1 742 wypadków, w których zginęły 242 osoby, tj. 79,2% śmiertelnych ofiar zdarzeń spowodowanych

przez nietrzeźwych kierujących, a ranne w tych wypadkach zostały 2 483 osoby (79,5%).Głównym powodem było nie dostosowanie przez nich prędkości do warunków ruchu (69,7%), jazdy po niewłaściwej stronie drogi i nie udzielenia pierwszeństwa przejazdu5.

Dwie grupy kierowców prowadzących pojazdy w sposób ryzykowny (Ulleberg)

Pierwsza grupa to osoby charakteryzujące się małym nasileniem altruizmu, lęku, nasiloną potrzebą „poszukiwania wrażeń” i brakiem odpowiedzialności związanej z prowadzeniem pojazdu.

Drugą grupę cechuje nasilona potrzeba poszukiwania wrażeń, agresji i małe nasilenie lęku. Osoby te przejawiały brak przystosowania emocjonalnego9.

 

Badania Beirness pokazują, że niebezpieczny sposób prowadzenia samochodu prowokowanie wypadków przez kierowców mających 18 lat, jest powiązana z brakiem przywiązania do tradycyjnych wartości, dużym zapotrzebowaniem na stymulację, brakiem pewności siebie oraz podwyższonym poziomem poszukiwania doznań. Takie osoby wykazują się pozytywnymi postawami do zachowań dewiacyjnych a także liberalnymi postawami do spożywania alkoholu9. U osób skazanych za prowadzenie samochodu w stanie nietrzeźwości Nochajski i Stasiewicz upatruje się cech charakterystycznych dla osobowości antyspołecznej. Zakrajesk i Shope wskazują, że osoby, które wcześnie zaczęły spożywać alkohol przejawiają bardziej ryzykowne zachowania dotyczące prowadzenia samochodu w stanie nietrzeźwości. Z badań wynika, że nadużywanie alkoholu przez rodziców jest istotnym predyktorem ryzyka prowadzenia pojazdów pod jego wpływem u kobiet i mężczyzn! 9.

 

Negatywny wpływ alkoholu na organizm człowieka jest niekwestionowany! Alkohol zakłóca ośrodki i funkcje układu nerwowego, czego efektem są zmiany w zachowaniu w ruchu drogowym a głównie sprawność za kierownicą.

Alkohol wpływa na

→ czas reakcji kierowcy

→ zmysły, szczególnie wzrok (wpływ widoczny już po niewielkiej ilości alkoholu)

→ funkcje intelektualne

→ zdolność prowadzenia pojazdu3.

 

Wpływ alkoholu na czas reakcji kierowcy

Alkohol ma destrukcyjny wpływ na czas reakcji kierowcy, zmniejsza szybkość reakcji oraz wydłuża czas reakcji. Przyjmuje się, że czas reakcji kierowcy mieści się w granicach 0,3 – 0,7 sekundy. Niewielkie stężenie alkoholu we krwi powoduje jego wydłużenie o 0,3 – 0,5 sekund. Pogarsza koordynację ruchów. Po spożyciu alkoholu pojawiają się wyraźne trudności w wykonywaniu kilku czynności jednocześnie8.

 

Wpływ alkoholu na zmysły, szczególnie wzrok

Wpływ alkoholu na wzrok widoczny już po spożyciu niewielkiej ilości. Kierowcy po spożyciu alkoholu przejawiają tendencje do skupiania uwagi w środku pola widzenia, pomijając to, co się dzieje w pozostałej części pola.  Jest to zjawisko „ciemnego tunelu”.  Objawia się zwężeniem pola widzenia, zmniejszeniem zdolności równoczesnego odbierania większej liczby bodźców, upośledzeniem w zakresie selekcji bodźców komunikacyjnie ważnych. Te procesy wpływają na poziom bezpieczeństwa jazdy. Wzroku nie można zastąpić inną funkcją2.

 

Wpływ alkoholu na funkcje intelektualne

Alkohol powoduje pogorszenie wydajności i sprawności pracy mięśni przyspieszając objawy zmęczenia. Zaburzona percepcja, koncentracja i przerzutność uwagi prowadzą do tego, że kierowca potrzebuje więcej czasu na wykonanie tej samej czynności.

Upośledza proces decyzyjny i procesy poznawcze. Kierowca, po wypiciu alkoholu potrzebuje znacznie więcej czasu, aby zrozumieć znaczenie znaków, sytuacji, szczególnie nowej, złożonej czy zaskakującej. Alkohol zaburza umiejętność przewidywania. Obecność alkoholu w organizmie powoduje nadmierny rozwój myślenia magiczno – życzeniowego (wzrost zaufania do siebie, utrata samokontroli, większa pobudliwość, wzrost poczucia własnej wartości), upośledza myślenie racjonalno – logiczne. W teście inteligencji Matryc Ravena kierowcy po alkoholu uzyskują najniższy wynik8.

 

Wpływ alkoholu na zdolność prowadzenia pojazdu

Przy stężeniu 0,5 promila pojawiają się błędy podczas manewru: hamowanie, skręcania, zawracanie, parkowanie oraz przy przejeździe między dwoma samochodami. Dla stężeń powyżej 0,5 promila liczna popełnianych błędów zwiększa się o 25-35%. Po przekroczeniu zawartości alkoholu we krwi 0,8 promila zmiany funkcji psychicznych zaczynają być tak niebezpieczne, że udział tego kierowcy w ruchu drogowym stwarza wysokie zagrożenie. Jego zdolność do prowadzenia pojazdu ulega gwałtownemu obniżeniu. Stężenie powyżej 1,4 promila prowadzi do rozpadu ważnych nawyków potrzebnych w prowadzeniu pojazdu. Wówczas pojawia się brak panowania nad sytuacjami i zdarzeniami komunikacyjnie ważnymi. Dalszy wzrost stężenia alkoholu we krwi prowadzi do jeszcze większego zagrożenia, gdyż zaburza zdolność do prawidłowych reakcji nawet w sytuacjach nieskomplikowanych2.

 

 

Przyczyn wypadków drogowych z udziałem nietrzeźwych kierowców upatruje się w:

społecznej akceptacji rozumianej, jako przyzwolenie na prowadzenie pojazdu po spożyciu alkoholu-, dlatego należy interweniować, zabierać kluczyki, nie pozwalać wsiadać za kierownicę po spożyciu alkoholu. To my jesteśmy wówczas odpowiedzialni, być może za czyjeś życie. Przyczyny mogą leżeć również w łagodnych karach, dlatego przepisy prawne, dotyczące osób prowadzących po alkoholu są zaostrzane. Cechy osobowości oraz czynniki rodzinne są również istotnym predykatorem do jazdy samochodem po spożyciu alkoholu1.

 

Mity “alkoholika”

Mają szerokie zastosowanie werbalne i praktyczne wśród społeczeństwa, dlatego należy je eliminować ze świadomości osób “spożywających” alkohol, gdyż takie niepozorne skojarzenia są motywatorami do spożycia alkoholu przez osobę prowadzą pojazd mechaniczny. Z badań wynika, że  1/3 badanych nie dostrzega tych złych skutków spożycia alkoholu: 18% uważa, że mała dawka alkoholu nie ma wpływu na sprawność psycho-fizyczną kierowcy, 4%sądzi, że alkohol  wpływa on pozytywnie, a 10% nie ma zdania na ten temat. Kierowcy częściej twierdzą, że alkohol nie ma znaczącego  wpływu na sprawność psycho – fizyczną (20%), niż osoby nieprowadzące pojazdu (15%).          

 

Osoby, które piją alkohol, po czym wsiadają za kierownicę, uważają, że: „Spacer na świeżym powietrzu otrzeźwi”-Otóż świeże powietrze nie przyspiesza procesu trawienia alkoholu!

Mówią również „Nie mam daleko do domu spokojnie dojadę”- Jazda po alkoholu jest ZAWSZE NIEBEZPIECZNA

„Wytrzeźwieję, gdy napiję się kawy” wg badań 12% kierowców tak sądzi.-Kofeina może zmniejszyć poczucie senności wywołane alkoholem, nie powoduje wytrzeźwienia

„Będę jechał wolno i ostrożnie to nic się złego nie stanie”-Z badań wynika, ze alkohol powoduje błędną ocenę odległości i szybkości

„Piwo bezalkoholowe mogę pić w dowolnych ilościach”-piwo bezalkoholowe również zawiera 1,5% alkoholu, dodatkowo dwutlenek węgla zawarty w napojach gazowanych przyśpiesza odczucie działania alkoholu, ale nie powoduje jego szybszego rozkładu

„Jeśli dużo zjem, mogę więcej wypić”- duża ilość jedzenia może rozcieńczyć alkohol, ale nie powoduje jego neutralizacji

„Więcej ważę, mogę więcej wypić”- wielkość oraz waga ciała nie mają wpływu na szybkość przemiany alkoholu ani nie gwarantują trzeźwości10.

 

OSOBY UZALEŻNIONE OD ALKOHOLU

U osób uzależnionych od alkoholu przejawiają się zaburzenia czynnościowe oraz strukturalne mózgu, w których następstwem mogą być zaburzenia przeróżnych obszarów funkcji poznawczych. Zaburzone są operacje kory przedczołowej oraz hipokampa- struktury powiązanej z pamięcią oraz przetwarzaniem informacji poznawczych i emocjonalnych6.

Z racji dysfunkcji wymienionych odcinków w mózgu zaburzone jest funkcjonowanie pamięci operacyjnej oraz funkcji wykonawczych, planowanie i rozwiązywanie problemów złożonych oraz podejmowanie decyzji. Owe dysfunkcje utrudniają możliwość elastycznej zmiany strategii działania, kontrolę zachowania i wpływają na osłabienie zdolności adaptacji psychospołecznej6.

 

KIEROWANIE POD WPŁYWEM ALKOHOLU- JAKO ZACHOWANIE RYZYKOWNE

Kierowanie pojazdem po spożyciu alkoholu jest zachowaniem ryzykownym. Podłożem zachowania ryzykownego jakim, jest kierowanie pojazdem w stanie nietrzeźwości „jest względnie stabilna dyspozycja do takich zachowań określana jako skłonność do ryzyka.

Wśród korelatów tak rozumianej tendencji M.Stawiarska - Lietzau  wskazuje na:

→ płeć – mężczyźni wykazują wyższy poziom skłonności do ryzyka oraz częściej

→ angażują się w zachowania ryzykowne niż kobiety,

→ cechy temperamentu, takie jak (w przypadku mężczyzn): aktywność i wytrzymałość,

→ identyfikację z kulturowo przyjętym wzorcem płci.

Skłonność do ryzyka JEST CECHĄ OSOBOWOŚCI – co oznacza, że osoby które prowadzą

pojazdy po alkoholu podejmują działania ryzykowne częściej niż osoby nie wykazujące

takiej cechy. Badania pokazują, że tendencja do zachowań ryzykownych jest wyższa u osób

niskoreaktywnych7.

 

 

BADANIA KIEROWCÓW

Wyniki: tendencja do zachowań ryzykownych wyższa u osób niskoreaktywnych.

Badania prowadzone na grupie kierowców za punkty karne:

30% twierdzi, że zdarzyło się im prowadzić samochód pod wpływem alkoholu.

Osoby te miały wyższy wskaźnik poziomu zachowań ryzykownych oraz poziom poszukiwania doznań mierzony skalą M. Zuckermana (SSS-V). Najwyższe wskaźniki Poziomu poszukiwania doznań oraz Rozhamowania7.

 

BADANIA- GRUPA 1011 KIEROWCÓW-z tego 59 kierowców wyodrębniono jako uczestniczących w badaniu za prowadzenie samochodu po alkoholu. Dokonano analizy porównując z innymi grupami. Największą grupę stanowili mężczyźni (56/3). mężczyźni z wykształceniem średnim lub zawodowym, średnia wieku 37 lat, z 15-letnim stażem w kierowaniu pojazdami.

Na podstawie analizy wyników uzyskanych przy użyciu kwestionariusza temperamentu i osobowości EPQ-R można stwierdzić, iż wymieniona grupa cechuje się szczególnymi uwarunkowaniami osobowościowymi7.

 

ANALIZA WYNIKÓW (EPQ-R)

Wysoki wskaźnik neurotyzmu stanowi o silnym niezrównoważeniu emocjonalnym, często o charakterze nerwicowym. Również świadczyć może o niskiej odporności na stres, oraz skłonności do popadania w stany lękowe (w literaturze podkreśla się związek neurotyzmu z uzależnieniami). osoby niskoreaktywne wykazywały wyższy wskaźnik podejmowania ryzyka. Niski wynik w skali Ekstrawersji i wysoki na skali Neurotyzmu daje rys osobowościowy osoby mającej skłonność do kierowania pojazdem po użyciu alkoholu.

Kierowcy skierowani na badanie po alkoholu uzyskali najwyższy wynik w Skali Kłamstwa7.

 

 

ANALIZA WYNIKÓW (FCZ-KT)

Temperament zbadano testem FCZ-KT (Formalna Charakterystyka Zachowania) służącym do diagnozy podstawowych, biologicznie zdeterminowanych wymiarów osobowości, określających formalne aspekty zachowania.

Kierowcy po alkoholu uzyskały niskie wyniki na skalach Żwawości, Wytrzymałości, Aktywności oraz Wrażliwości Sensorycznej, zaś wysokie wyniki na skalach Perseweratywności oraz Reaktywności Emocjonalnej. Z takiego układu wyników możemy wnioskować, że niektóre z badanych osób mogą mieć niezharmonizowaną strukturę temperamentu objawiająca się sprzecznymi potrzebami organizmu. Z drugiej strony wysoka Reaktywność Emocjonalna świadcząca o niskim zapotrzebowaniu na stymulację i towarzysząca temu niska Aktywność wskazuje na tzw. słaby typ układu nerwowego (melancholik). 7

 

 

FUNKCJONOWANIE POZNAWCZE

Analizy wyników testów inteligencji i zdolności wykazały, iż badani ze względu na jazdę pod wpływem alkoholu uzyskują niższe wyniki w testach inteligencji oraz w zakresie podzielności i przerzutności uwagi. Skierowani na badanie kierowcy po alkoholu uzyskali najniższy wynik w teście uwagowym tablic Poppelreutera. Kierowcy po alkoholu uzyskiwali również bardzo niskie wyniki w teście badającym sprawność intelektualną. W teście inteligencji Matryc Ravena- kierowcy po alkoholu- najniższy wynik.  Kierowcy po alkoholu- najgorszy poziom widzenia przy ograniczonym oświetleniu oraz najgorszy wynik pod względem poziomu wrażliwości na oświetlenie. 7

 

 

FUNKCJONOWANIE PSYCHOMOTORYCZNE

Wyniki grupy kierowców skierowanych na badanie za kierowanie pojazdem pod wpływem alkoholu pod względem czasów reakcji kształtują się na średnim poziomie. Najlepiej wypadają w reakcji na bodźce akustyczne oraz w rozpiętości wyników na bodźce akustyczne, zaś czas reakcji jak i rozpiętość wyników uzyskanych na bodźce wzrokowe jest przeciętna lub wyższa od pozostałych grup czyli średni czas reakcji na wszystkie bodźce jest wydłużony. 7

 

            Wyniki badań naukowych pokazują ewidentnie, że alkohol zaburza funkcjonowanie poznawcze i psychomotoryczne. Spowalnia czas reakcji kierowcy oraz osłabia funkcjonowanie zmysłów szczególnie wzroku. Pogarsza funkcje intelektualne uniemożliwiając prowadzenia pojazdu. Jak pokazują badania, osoba będąca pod wpływem alkoholu nie tyle nie potrafi kontrolować pojazdu, co samej siebie nie jest w stanie kontrolować, dlatego bądźmy współodpowiedzialni za takich ludzi, którzy sięgają po kluczyki, będąc w stanie upojenia alkoholowego. Nie tylko możemy, ale wręcz musimy uniemożliwiać wejście za kierownicę komuś, kto wcześniej spożywał alkohol, nie ważne, w jakiej ilości. To  może  być nasza ostatnia szansa, aby zareagować i odebrać kluczyki.

Powstały nowe, ostrzejsze przepisy, które regulują zakaz jazdy pod wpływem alkoholu i substancji odurzających. Informacje dokładniejsze odnośnie regulacji przepisów prawnych na stronie: http://zatrzymaneprawojazdy.pl/page/2/

Jazda pod wpływem alkoholu lub substancji odurzających – skutkuje odebraniem uprawnień do kierowania pojazdem silnikowym na okres minimalnie 3 lat (maksymalnie 15 lat). Do tego sąd wymierzy karę w kwocie 5 tys. zł. Natomiast, kiedy kierowca spowoduje wypadek w takim stanie kara finansowa wyniesie 10 tys. zł. Większa kwota kary będzie również obowiązywała dla recydywistów.

Ponowna jazda pod wpływem alkoholu – kierowca, wcześniej karany był za jazdę pod wpływem alkoholu i znów na tym zostanie złapany to po spowodowaniu wypadku dożywotnio odbiorą mu uprawnienia do kierowania pojazdem.

Prowadzenie pojazdu bez uprawnień  – kierowca, który będzie kierował pomimo wcześniejszego odebrania uprawnień przez starostę, może być ukarany karą do 2 lat więzienia za to przestępstwo.

Powrót za kierownicę tylko z blokadą alcolock – kierowcy z uprawnieniami odebranymi za jazdę po alkoholu będą mogli starać się o to, by zezwolono im jeszcze prowadzić pojazd z zamontowaną (na własny koszt) blokadą alcolock – to alkomat sprzęgnięty ze stacyjką samochodu, bez dmuchnięcia w niego nie można uruchomić silnika. O jazdę z alcolockiem będzie się można ubiegać po 10 latach zakazu i potrzebna będzie do tego opinia policji o sprawowaniu rokującym poprawę.

Młody kierowca natychmiast straci prawo jazdy – jeśli w ciągu 2 lat od uzyskania uprawnień spowoduje wypadek, zostanie przyłapany na jeździe po pijanemu, lub trzykrotnie zostanie przyłapany na przekroczeniu prędkości o co najmniej 30 km/h albo jeździe po spożyciu alkoholu 13.

 

BIBLIOGRAFIA

 

1.     Alkohol i kierowca. Raport z badań socjologicznych, Uniwersytet Gdański, Gdańsk, 2004.

2.     Bąk J i Bąk-Gajda D. Wybrane czynniki psychologiczne wpływające na czas reakcji kierowcy, Zeszyty naukowe Instytutu Pojazgów, 5 (96) 2013

3.     Bąk J, Bąk-Gajda D. Psychologiczne czynniki bezpieczeństwa ruchu drogowego. Ekspl. Niezawodn. 2008; 3: 22–29.

4.     Beirness OJ. Do we really drive as we live? The role of personality factors in road crashes. Alcohol Drugs Driv. 1993; 9(3–4): 129–143.

5.     Komenda Główna Policji. Biuro Ruchu Drogowego, Zespół Profilaktyki i Analiz. Wypadki drogowe w Polsce w 2012 roku. Warszawa

6.     Nowakowska K., Jabłkowska K.i Borkowska A., Zaburzenia funkcji poznawczych u pacjentów uzależnionych od alkoholu, Psychiatria Polska 2007,  XLI, nr 5;  693–702

7.     Odachowska, E. Ucińska, M. i Dobrzyńska, M Psychologiczne uwarunkowania prowadzenia pojazdu po spożyciu alkoholu w kontekście teorii ryzyka Transport Samochodowy 4-2013

8.     Odachowska, E. Ucińska, M. i Dobrzyńska, M. Poznawcze determinanty prowadzenia pojazdu, możliwości intelektualne kierowcy, Transport Samochodowy, 3, 2014

9.     Pawłowska, B. i Rzeszutko, E. Cechy osobowości kierowców skazanych na karę pozbawienia wolności za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości Psychiatr. Pol. 2015; 49(2): 315–324

10.                     Praca naukowo badawcza, realizowana przez Łuczak, A. i Najmiec, A., Badania sprawności psychofizycznej kierowców wypadkowych i bezwypadkowych w aspekcie prewencji wypadkowej i zwiększenia kultury bezpieczeństwa w transporcie drogowym, Warszawa, 2009

11.  Ustawa o kierujących pojazdami

12.  http://statystyka.policja.pl/st/ruch-drogowy/76562,Wypadki-drogowe-raporty-roczne.html

13.  http://www.brd24.pl/prawo/nowe-przepisy-drogach-stracisz-prawo-jazdy-przewozic-dziecko-sa-nowe-kwoty-mandatow/

 

Wiadomości
Copyrights ©2014: Clinico - Responsive Medical and Health Template